اگر نهاد علم را شامل مجموعه افراد (دانشمندان، پژوهشگران، نويسندگان، متخصصان و ...) سازمانها و تشکل‌ها (دانشگاهها، انجمن‌هاى علمى، مراکز تحقيقاتى و ...) و تجمعات (کنفرانسها، سمينارها، کارگاهها و ...)، امکانات و منابع (مراکز اسناد و کتابخانه‌ها، کتب، مجلات و ...)و هنجارها و روابط و قواعد و جو حاکم بدانيم (توکل 1370:15-14، رفيع‌پور 1381: 26-21)، در مى‌يابيم که يکى از عناصر اصلى و زير بنايى در اين نظام نهادى و سازمانى، مفهوم ”اجتماع علمي“ و وجود روابط و تعامل‌هاى فکرى و تخصصى در بين اعضاى اين اجتماع و بين اجتماع‌هاى علمى در سطح دنياست. وجود اجتماع علمى و همکاريهاى رشته‌اى و بين‌ رشته‌اى، علاوه بر آشنايى با تحولات و دستاوردهاى جديد، و تدوين معيارهاى ارزيابى قوت و ضعف کار علمى، امکان نظارت بر اعمال و اجراى هنجارها و ضوابط و جلوگيرى از انحرافات و انباشت و پيشرفت در محيط علم و پژوهش را فراهم مى‌کند. يکى از ويژگى‌هاى مهم اجتماع علمى که – تحقيقاً پيشرفت در توليد و ترويج علم را سرعت مى‌بخشد - فراهم شدن امکان ايجاد ارتباط بين دست‌اندرکاران علم و پژوهش است.

  تاريخچه تشکيل انجمنهاى علمى در ايران با تشکيل ”جمعيت فيزيک و شيمى ايران“ در سال 1310 هجرى شمسى با اجتماع تعداد کمى از فيزيکدانان کشور در آزمايشگاه فيزيک دانشکده علوم دانشسراى عالى آغاز شد. اما ديرى نگذشت که به علت نبود ارتباطى منسجم و تعريف شده بين اعضاء، فعاليت اين انجمن متوقف شد.

  در حدود سال 1320 ”کانون مهندسين ايران“، ”مجمع وکلاى دادگستري“ و ”انجمن مامايى ايران“ نيز فعاليت خود را آغاز کردند. در دهه 1330، ”انجمن پزشکي“ فعاليت خود را شروع و در سال 1340 به انتشار نشريات مختلف گروههاى پزشکى اقدام کرد.

  در اين دوره، که دوره اول فعاليت انجمن‌هاى علمى ايران ناميده مى‌شود، گروههاى کشاورزى، علوم پايه و علوم انسانى فعاليت چشمگيرى نداشتند. البته در اين دوره، محفل‌هاى خصوصى و غيررسمى از استادان و دانشوران نيز تشکيل شد.

  دوره‌ دوم فعاليت انجمنهاى علمى سالهاى 1340 تا 1370 را در بر مى‌گيرد. در اين دوره نقش وزارت علوم، تحقيقات و فناورى در تشکيل انجمنهاى علمى محسوس بود. در واقع بيشتر انجمنهاى علمى با کمک اين وزارتخانه تشکيل شدند. اين امر نتيجه آگاهى از نقش انجمنها در پيشبرد علم بود. شکل‌گيرى انجمنهايى مانند ”انجمن رياضي“، ”انجمن مديريت“، ”انجمن حسابداري“ و ”انجمن روانشناسي“ با کمک وزارت علوم، تحقيقات و فناورى در آن سالها و تصويب طرح تشکيل انجمنهاى علمى از سوى شوراى هماهنگى دانشگاهها، جلوه‌هاى بارز آن رويکرد است.

  به اين ترتيب تا سال 1357، تعداد 78 انجمن علمى در گروههاى علوم پزشکى، علوم پايه، کشاورزى، فنى و مهندسى و علوم انسانى فعاليت خود را آغاز کردند.

  پس از پيروزى انقلاب اسلامى و در سال 1362 مسئوليت انجمن‌ها و مجامع علمى کشور به وزارت علوم، تحقيقات و فناورى واگذار گرديد و دفتر همکاريهاى علمى و بين‌المللى، زير نظر معاونت پژوهشى، اداره امور انجمنها را برعهده گرفت. در سال 1366 نيز ”آيين‌نامه نحوه صدور تأسيس انجمنهاى علمى کشور“ تدوين شد. اين آيين‌نامه به وزارت علوم، تحقيقات و فناورى اختيار داد مجوز تأسيس انجمنهاى علمى را صادر يا فعاليت‌هاى آنها را تأييد کند.

  دوره سوم از سال 1370 آغاز شد در هفتم مهر ماه آن سال شوراى عالى انقلاب فرهنگى مصوبه شماره 262 خود را صادر کرد. براساس اين مصوبه صدور مجوز تأسيس انجمنهاى علمى، تجديد پروانه و نظارت بر حسن انجام کار آنها، بسته به مورد، برعهده وزارتخانه‌هاى علوم، تحقيقات و فناورى، بهداشت و درمان و آموزش پزشکى و فرهنگ و ارشاد اسلامى نهاده شده‌است.

  براساس مصوبه 262، هم‌اکنون کميسيون انجمنهاى علمى ايران در حوزه معاونت پژوهشى وزارت علوم، تحقيقات و فناورى صدور مجوز تأسيس انجمنهاى علمى غير پزشکى را برعهده دارد.

  تاکنون 197 انجمن علمى از کميسيون انجمنهاى علمى ايران مجوز دريافت کرده‌اند که از اين تعداد 24 انجمن در گروه علوم پايه، 63 انجمن در گروه فنى و مهندسى، 62 انجمن در گروه علوم انسانى و 28 انجمن در گروه کشاورزى و 20 انجمن در گروه بين رشته اى قراردارند.

  با توجه به اهميت انجمن‌هاى علمى در آغاز هزاره سوم، به‌عنوان حلقه مفقوده «جامعه مدني»، فراهم کردن بستر مناسب براى فعاليت اين سازمانها امرى مهم است.

  به‌همين منظور پايگاه حاضر طراحى و تدوين يافته تا متقاضيان تأسيس انجمنهاى علمى با مطالعه آن با روند کار کميسيون انجمنهاى علمى آشنا شوند و با آگاهى اوليه و اطلاع از مدارک مورد نياز به تأسيس انجمن علمى اقدام کنند.

  اين مجموعه حاوى کليه ضمائم مربوط به تأسيس انجمنهاى علمى از جمله فرم تقاضاى تأسيس، اساسنامه نمونه، پرسشنامه مشخصات فردى اعضاء هيأت مؤسس، نمودار گردش کار و ... است.